Cadde, sokak ve kavşak ışıklandırma: belediye direk motifi, anchor sistemi, TEDAŞ uyumu ve üretim rehberi

Cadde projesi yılbaşı süslemesinin en uzun süreli ve en mevzuatlı dalı. 12 yıldır belediyelerle çalışıyorum; sezon başı Marmaris Belediyesi 1,2 km cadde projesi gibi orta ölçekli işten İzmir Büyükşehir 8 km cadde paketine kadar farklı ölçek var. Ortak nokta: hatasız teslim için Mart-Mayıs'ta planlama, Haziran sonu üretim slot rezervi, Eylül'de saha kurulum başlangıcı.

Bu rehber direk motifi imalatından kavşak ışık dekoruna geçen 12 belediye projesinin saha kayıtları. Terminoloji, mevzuat, sabitleme protokolü, fiyat dağılımı, üretim süresi. Müşteri tarafının üç soruda yanılgıya düştüğü noktalar var; her birini saha örneğiyle açıyoruz. Pillar yılbaşı ışık süsleme rehberinde genel mekan tipleri kapsamlı işlendi; cadde projesi bu rehberin derinleştirilmiş B2B versiyonu.

Cadde, sokak ve kavşak: terminoloji ve uygulama farkı

Belediye şartnamelerinde üç kelime karışık kullanılıyor; her birinin teknik kapsamı farklı. Cadde 2 şerit ve üzeri, sokak 1-2 şerit, kavşak ise iki yolun kesişimi. Üçü için ürün seçimi, enerji bağlantısı ve izin süreci ayrı. Karışık şartname yazıldığında saha keşifte yanlış ölçü çıkıyor ve teklif sezon ortasında revize edilmek zorunda kalıyor.

• **Cadde ışıklandırma**: Direk motifi + çapraz tel gergi + üst panel. Yatay süreklilik vurgusu. Direk aralığı 25-35 metre
• **Sokak süslemesi**: Daha küçük ölçekli, direk arası 15-25 metre. Sarkıt motif tercih edilir. Genelde mahalle bazlı
• **Kavşak ışıklandırma**: 3D motif veya ışıklı panel. Trafik adası merkezde, çevre direklerde tematik bağlantı. UKOME onayı zorunlu
• **Kavşak aydınlatma (farklı kavram)**: Trafik güvenliği için kalıcı LED projektör. Sezonsal değil, KGM standardı, ayrı mevzuat

Son madde kritik. 'Kavşak ışıklandırma' (sezonsal süsleme) ile 'kavşak aydınlatma' (kalıcı trafik güvenliği) farklı disiplinler. Belediye şartnamesinde 'aydınlatma' kelimesi geçtiğinde KGM'nin Trafik İşaretleri El Kitabı çerçevesinde kalıcı LED projektör isteniyor olabilir; süsleme firması bu işi alamaz. Şartname satır satır okunuyor.

Direk motifi 4 ana tip

Cadde direk motifi 4 ana tipte üretiliyor. Her tip için mekanik dayanım, enerji bağlantı noktası ve görsel açı farklı. Tip seçimi cadde genişliği, direk yüksekliği ve estetik vizyonla yapılır:

1. **Dikey panel motif**: Direk üzerine paralel dikey ışıklı şerit. 1,5-3 metre yükseklik. Klasik cadde için standart. Enerji tek noktadan
2. **Çapraz motif**: Üst direklerden çapraz tel gergi, ortada motif ve LED hortumla bağlantı. Cadde ortası vurgusu. Rüzgar yükü hesap önemli
3. **Üst panel motif**: Direk tepesi yatay panel veya 3D figür. Atrium tarzı şehir merkezi. Statik onay zorunlu
4. **Sarkıt motif**: Direklerden aşağı sarkan kar tanesi, yıldız veya kombin. Sokak için en yaygın. Üretim hızlı

Marmaris projesinde 48 direk için 3 tip karışık kullandık: ana caddenin merkez 600 metresinde dikey panel + çapraz tel gergi, 6 kavşak ortasında üst panel, sokağa bağlanan yan akslarda sarkıt. Tek tip kullanım monoton görsel veriyor; karma çözüm cadde uzunluğunda ritim oluşturuyor.

Üretim süreci: 6 aşama, 18-22 iş günü

Direk motifi imalatı standart 6 aşamada ilerliyor. Atölye iş yükü ve özel tasarım kompleksitesine göre 18-22 iş günü sürüyor. Marmaris projesinde 48 motif için toplam 21 iş günü harcadık; 5 ayrı saha keşfi, 3 revizyon tasarım, 2 prototip onay sürecini içeriyor:

1. **Saha keşfi ve ölçü** (3 iş günü): Direk yüksekliği, mevcut kelepçe, enerji noktası, rüzgar koridoru tespit
2. **3D tasarım ve render** (4 iş günü): Belediye sanat danışmanı + ulaşım daire başkanlığı onayı için 3D dosya
3. **Prototip üretim** (3 iş günü): Tam ölçek 1 adet motif, atölye iç testi, mekanik dayanım kontrolü
4. **Belediye prototip onayı** (1-3 iş günü): Yerinde mock-up, fotoğraf belgeleme, yazılı onay
5. **Seri üretim** (7-10 iş günü): Onaylı tasarımdan toplu üretim. 30-50 motif ortalama 8 iş günü
6. **Kalite kontrol ve paketleme** (2 iş günü): IP test, akım çekme kontrolü, sahaya sevk için ambalaj

Aşama 4 (belediye onayı) süreç içinde değişkenliği en yüksek nokta. Bazı belediyeler 24 saatte onay veriyor, bazılarında meclis kararı bekliyor (1-2 hafta). Sezon takvimi belirsizliği bu adımda yaşanıyor. Sözleşme yazılırken 'belediye onay süresi sözleşme süresinden hariç' maddesi standart koruma.

Anchor ve sabitleme sistemi: 3 direk tipi için

Cadde direkleri 3 ana tipte: ferforje (klasik metal), prekast beton, kompozit fiberglass. Üçü için anchor sistemi farklı. Yanlış anchor seçimi mekanik arıza ve devrilme riski yaratıyor. Saha kayıtlarımızda 2023'te yanlış anchorlu 4 motif kuvvetli rüzgarda devrildi; tüm projeyi durdurmak zorunda kaldık.

• **Ferforje direk**: Klemens + paslanmaz 316 cıvata + EPDM contası. Motor tork değeri 18-22 Nm. Galvaniz kaplama ferforje yüzeyini koruyor
• **Prekast beton direk**: Genleşme dübel + paslanmaz şaft + ankrajlı plaka. Kor delik 12-14 mm, 80 mm derinlik. Beton kalitesi C25/30 ve üzeri için uygun
• **Kompozit fiberglass**: Özel kelepçe + lastik kaplı kayış. Cıvata YASAK (fiberglassı çatlatıyor). Sürtünme bazlı tutuş, 25-35 Nm gergi

Marmaris cadde projesinde 48 direkten 32'si ferforje, 12'si prekast beton, 4'ü kompozit fiberglass'tı. 3 farklı anchor protokolü aynı projede uygulandı. Direk tipini önceden belediyeye sormak ve yazılı belgelemek standart hale getirdik; sahada karışıklık yaratıyor.

TEDAŞ enerji bağlantısı süreci

Cadde direklerinde mevcut sokak aydınlatma trafosundan enerji çekiliyor; bu hat TEDAŞ (veya bölge dağıtım şirketi) izniyle kullanılabilir. Belediye direklerinin enerjisi belediyenin değil, dağıtım şirketinin sorumluluğunda. Yanlış bağlantı kaçak elektrik suçu doğurabiliyor; sözleşmede sorumluluk şartı net olmalı.

1. **Aşama 1**: Belediye → dağıtım şirketine resmi yazı. Mevcut sokak aydınlatma trafosundan geçici enerji çekiş talebi
2. **Aşama 2**: Dağıtım şirketi yük analizi. Mevcut trafo kapasitesi yeni yük kaldırıyor mu? Marmaris örneğinde 48 direk × 80W = 3.840 W toplam; mevcut 25 kVA trafo rahatça kaldırdı
3. **Aşama 3**: Sayaç tesisi (varsa) veya hesaplama bazlı kw/h ödeme anlaşması
4. **Aşama 4**: Sezon sonu enerji kesimi ve hat sökme

Pratik öneri: aşama 1 başvurusu en az 8 hafta önce. Yoğun sezonda dağıtım şirketi cevap süresi 4-6 haftaya çıkıyor. Geç başvuran belediyenin sezon ortasında enerjisiz motif takılı kalıyor; halkın tepkisi belediyenin yıllık değerlendirmesini etkiliyor. Süreç planı pillar yılbaşı rehberindeki sezon planlama bölümü genel çerçeveyi veriyor.

KGM, Karayolları ve UKOME izinleri

Cadde sezonsal süslemesi 3 ayrı izne tabi olabiliyor. Cadde mülkiyetine göre yetkili kurum değişir:

• **Belediye sorumluluğundaki cadde**: Belediye Encümeni veya UKOME onayı. Yerel meclis kararı gerekebiliyor
• **KGM (Karayolları Genel Müdürlüğü) sorumluluğundaki devlet yolu**: Yol kenarı işgal izni. Trafik İşaretleri El Kitabı çerçevesinde görüş açısı engellememeli
• **TCDD veya bağlı tesis çevresi**: Demiryolu hattı kenarında ek güvenlik mesafesi şartı

UKOME (Ulaşım Koordinasyon Merkezi) büyükşehirlerde aktif. İstanbul ve İzmir'de UKOME oturum tarihleri 6 haftada bir; başvuru 3 hafta önce. Geç başvuran sezona yetişemiyor. Marmaris, Bodrum gibi ilçe belediyelerde UKOME yok; encümen onayı 1 hafta. Bu fark proje planını doğrudan etkiliyor. Pillar belediye ihale rehberinde 4734 KİK süreci paralel anlatılıyor.

Kavşak ışıklandırma stratejisi

Kavşak şehrin görsel kalbi. Sürücü 8-15 saniye trafik adasıyla göz teması kuruyor. Kavşak ışıklandırması cadde projesinin maliyet ve etki çarpanı en yüksek bölümü; toplam bütçenin %25-35'i ortalama. 3 yaklaşım var:

1. **Trafik adası 3D motif**: 2-4 metre yükseklik LED iskelet figür (ağaç, yıldız, melek). Statik onay + reflektif zemin
2. **Tepe direği motif kümesi**: Ana direklerden çapraz yatay tel + ortada büyük figür. Geleneksel cadde uzantısı
3. **Bağlanan caddelere temalı geçiş**: Kavşakta tema sabit, bağlanan caddelerde küçük tema parçaları. Şehir genelinde ritim

Marmaris merkez ana kavşakta seçtiğimiz çözüm 2,5 metre yüksekliğinde ışıklı yıldız 3D figür + çevre 4 direkten çapraz tel gergi. Sürücü 12 saniye boyunca görsel etkiye maruz kalıyor; trafik akışına engel olmayan yükseklik (KGM 5 metre üstü kuralı). UKOME onayı 4 haftada geldi.

Üretim takvimi: kritik tarihler

Cadde projesi diğer mekanlardan farklı olarak çok daha erken planlama isteyen iş. Hata payı küçük ve sezon ortası revize neredeyse imkansız (belediye onayı + üretim süresi + kurulum kombinasyonu).

• **Mart-Mayıs**: Bütçe onayı, sanat danışmanı ile konsept çalışması. İdeal başlangıç
• **Haziran**: 4734 KİK ihale ilanı (belediye kanalı). EKAP üzerinden teklif toplama
• **Temmuz başı**: İhale kesinleşmesi + sözleşme imzası
• **Temmuz-Ağustos**: Saha keşfi + 3D tasarım + belediye prototip onayı
• **Ağustos-Eylül**: Seri üretim (atölye)
• **Ekim başı**: TEDAŞ enerji bağlantı yazısı + UKOME başvuru
• **Kasım-Aralık başı**: Saha kurulum, 7-10 iş günü ortalama
• **Aralık 1-5**: Açılış

Geç başvuran belediye için 'standart katalog kurtarma paketi' mümkün ama özel tasarım imkansız. Marmaris projesinde planlama Ocak 2024'te başladı, açılış 2 Aralık 2024. 11 aylık dönem standart süre.

Cadde projesi fiyat kalemleri

Cadde projesi 8 ana kaleme bölünüyor. Belediye sözleşmesinde her kalem ayrı satır olmalı; toplu rakam sezon ortası uyuşmazlık yaratıyor. Marmaris 1,2 km projesi 2024 sözleşme tutarı 980 bin TL. Dağılım:

• **Direk motifi üretimi (48 adet)**: %38, 372 bin TL
• **LED ürün ve sarf malzeme**: %15, 147 bin TL
• **Çapraz tel gergi sistemi ve montaj donanımı**: %8, 78 bin TL
• **3D tasarım ve sanat danışmanlığı**: %5, 49 bin TL
• **Saha kurulum (vinçli + standart, 9 iş günü)**: %18, 176 bin TL
• **TEDAŞ enerji bağlantı ve elektrik altyapı**: %6, 59 bin TL
• **Sezon sonu sökme + 6 ay depo + sonraki sezon hazırlık**: %7, 69 bin TL
• **Garanti rezervi (24 ay) + 48 saat müdahale**: %3, 30 bin TL

Saha vakası: Marmaris 1,2 km cadde projesi 2024

Marmaris Belediyesi 2024 yılbaşı projesi gerçek dünya örneği. Cadde uzunluğu 1,2 km, 48 direk motifi, 6 kavşak motifi, 980 bin TL bütçe. Planlama Ocak 2024'te başladı, açılış 2 Aralık. 11 ay süren süreç içinde 5 kritik karar noktası vardı:

1. **Karar 1 (Şubat)**: Tema seçimi (deniz teması, Marmaris kimliği). 3 alternatif konseptten Belediye Sanat Komisyonu seçimi
2. **Karar 2 (Nisan)**: Direk tipi karması (32 ferforje, 12 beton, 4 kompozit). Saha keşif sonrası anchor protokolü ayrı yazıldı
3. **Karar 3 (Temmuz)**: KİK ihale + sözleşme. 3 firma teklif verdi, ekonomik en avantajlı seçildi
4. **Karar 4 (Eylül)**: TEDAŞ trafo kapasitesi sorunsuz. 25 kVA mevcut trafo 3,8 kW yeni yükü kaldırdı
5. **Karar 5 (Kasım)**: 9 iş günü kurulum. Vinçli operasyon kuvvetli rüzgar nedeniyle 2 günlük gecikme

Sonuç: 1 Ocak gecesi cadde fotoğrafı sosyal medyada 380 bin kullanıcıya ulaştı. Yerel turizm operatörü Aralık ortasında otel doluluğunda %18 artış raporladı; cadde süslemesinin doğrudan etkisi olduğunu söylemek için yeterli kanıt yok ama belediyenin 2025 sezonu için bütçeyi %25 artırma kararı veri tabanlı.

Sık sorulan sorular

Cadde sokak LED ışık dekorları üretici firmadan mı yoksa ithalat mı tercih edilmeli?

Belediye projeleri için yerli üretim 3 nedenden tercih ediliyor. Birincisi sezon ortası arıza müdahale: ithal üründe yedek parça gelmesi 4-8 hafta sürüyor, yerli üretici 48 saat içinde parça getirebiliyor. İkincisi mevzuat uyumu: Türkiye'nin TEDAŞ, KGM, UKOME standartları yerli üretici tarafından bilinerek üretiliyor. Üçüncüsü garanti: yerli üretici 24-36 ay garanti veriyor, ithal Çin ürün 3-6 ay garantili. Cadde projesinde uzun süreli kullanım hedefi yerli tercihi mantıklı kılıyor.

Kavşak ışıklandırma için UKOME onayı her büyükşehirde aynı süreç mi?

Hayır. Büyükşehirlerde UKOME oturum sıklığı ve evrak listesi farklı. İstanbul UKOME 6 haftada bir toplanıyor, başvuru evrakı 12 belge. İzmir UKOME aylık, evrak 8 belge. Ankara UKOME 5 haftada bir, evrak 10 belge. İlçe belediyelerinde UKOME yok; encümen onayı yeterli. Süreç başlamadan önce ilgili belediyenin UKOME sekreteryasından güncel evrak listesi alınıyor; eski liste reddedilebiliyor.

Direk motifi üretim süresi neden 18-22 iş günü, daha hızlı olabilir mi?

Süreyi belirleyen üç sabit aşama var. Birincisi 3D tasarım + belediye onayı (5-7 iş günü); revize talepleri süreyi uzatıyor. İkincisi prototip + onay (3-5 iş günü); belediye prototipi yerinde görmeden seri üretime izin vermiyor. Üçüncüsü seri üretim (7-10 iş günü); atölye iş yükü ve motif kompleksitesine göre. Hızlı üretim seçeneği standart katalog motifi (özel tasarım değil) için 8-10 iş günü; özel tasarım için 18 iş günü altına inmek kalite riskli.

Cadde projesi için belediye dışı (özel sektör) yatırımcı yapabilir mi?

Sınırlı. Belediye sınırı içindeki cadde sezon süslemesi belediye yetkisi; özel sektör doğrudan kuramaz. Sponsorluk modeli mümkün: belediye projesini özel sektör finanse ediyor, belediye yetkisini kullanıyor, sponsor logosu sezon süresince motiflerde küçük yazıyla görünüyor. Sponsorluk anlaşmaları KİK kapsamı dışında ama belediye encümen kararı gerekli. AVM çevresi özel mülkiyetli alanda farklı; AVM yönetimi serbestçe karar veriyor.

Cadde projesinde sezon ortası arıza olursa müdahale süresi ne kadar?

Sözleşmede yazılı olmalı. Standart standartlarımız 48 saat içinde sahada müdahale. 1,2 km cadde için ekibimiz İstanbul atölyesinden Marmaris'e ortalama 9-11 saat sürüyor; yedek motif stoğunu yıl boyu hazır tutuyoruz. Sezon ortası en sık arıza nedeni: yanlış anchor sistemi (devrilme), TEDAŞ bağlantı hatası (akım kesilmesi), kuvvetli rüzgarda LED hortum kopması. Üçü için sözleşmede ayrı maddeler yazılı. 48 saat aşımı durumunda günlük cezai şart standart.

Cadde projesi için saha keşfi belediye temsilcisi eşliğinde yapılıyor; direk tipi, mevcut TEDAŞ noktası ve trafik adası ölçüleri yazılı belgeleniyor. Yıllık 8-12 belediye projesi alıyoruz; sezon başı Mart-Mayıs ideal planlama dönemi. Belediye süreçleri sayfası ve iletişim üzerinden brief toplantısı.